DALAMBER PRINSIPINING MEXANIK TIZIMLAR DINAMIKASIDAGI O‘RNI

Authors

  • Firuza Kasimova Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
  • Fayyoza Sohibova Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.19926638

Keywords:

Dalamber prinsipi, mexanik tizim, dinamika, inersiya kuchi, virtual ish, ideal bog‘lanish, Lagranj tenglamalari, umumlashgan koordinata, dinamik muvozanat, tebranishlar.

Abstract

Ushbu maqolada Dalamber prinsipining mexanik tizimlar dinamikasidagi nazariy va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Klassik mexanikada jismlar harakati Nyuton qonunlari asosida o‘rganiladi, biroq murakkab mexanik tizimlarda kuchlar, bog‘lanish reaksiyalari va tezlanishlarni bevosita aniqlash ko‘p hollarda murakkab hisoblashlarni talab qiladi. Dalamber prinsipi ana shunday vaziyatlarda dinamik masalani statika masalasiga yaqinlashtirib tahlil qilish imkonini beradi. Mazkur prinsipga ko‘ra, harakatlanayotgan tizimga inersiya kuchlari kiritilsa, tizim shartli ravishda muvozanat holatida deb qaraladi. Natijada harakat tenglamalarini tuzishda virtual ish prinsipi, umumlashgan koordinatalar va Lagranj tenglamalaridan samarali foydalanish mumkin bo‘ladi. Maqolada Dalamber prinsipining mazmuni, matematik ifodasi, mexanik tizimlarga tatbiqi, tebranishlar nazariyasi va muhandislik amaliyotidagi o‘rni batafsil yoritiladi.

References

1. Goldstein H., Poole C., Safko J. Classical Mechanics. — New York: Addison Wesley, 2002.

2. Landau L.D., Lifshitz E.M. Mechanics. — Oxford: Butterworth-Heinemann, 1976.

3. Arnold V.I. Mathematical Methods of Classical Mechanics. — New York: Springer, 1989.

4. Lanczos C. The Variational Principles of Mechanics. — Toronto: University of Toronto Press, 1970.

5. Targ S.M. Kratkiy kurs teoreticheskoy mekhaniki. — Moskva: Vysshaya shkola, 2010.

6. Butenin N.V., Lunts Ya.L., Merkin D.R. Kurs teoreticheskoy mekhaniki. — Moskva: Nauka, 1985.

7. Yablonskiy A.A., Nikiforova V.M. Kurs teoreticheskoy mekhaniki. — Moskva: Vysshaya shkola, 2002.

Published

2026-04-30

How to Cite

Kasimova , F., & Sohibova , F. (2026). DALAMBER PRINSIPINING MEXANIK TIZIMLAR DINAMIKASIDAGI O‘RNI. Central Asian Journal of Integrative Innovation, 1(2). https://doi.org/10.5281/zenodo.19926638

Zenodo archive

Zenodo DOI

Zenodo record